Bir emeklilik fonunun beş yılda yüzde yedi yüz kazandırdığını okuduğunuzda içiniz rahatlar. Bu sayı doğrudur ve TEFAS'ta da böyle yazar. Ama tek başına neredeyse hiçbir şey anlatmaz. Çünkü aynı beş yılda liranın satın alma gücü de değişti; kazancın ne kadarının gerçek zenginleşme, ne kadarının kur farkı olduğu bu sayıdan anlaşılmaz.
Aynı fonlara iki farklı gözle bakmak
Elimizdeki kesitte beş yıllık getirisi bilinen 160 fon var. Aynı fonlara iki ayrı ölçüyle baktığımızda tablo tamamen değişiyor.
| Ölçü | Medyan 5 yıllık getiri | Pozitif getiri sağlayan fon |
|---|---|---|
| TL bazlı | %669 | 160 / 160 |
| Dolar bazlı | %34 | 128 / 160 |
TL bazında bakıldığında fonların tamamına yakını kazandırmış görünür. Dolar bazında bakıldığında tablo incelir. Aradaki fark 32 fondur: bu fonlar TL cinsinden kazandırdı, ancak dolar cinsinden ölçüldüğünde katılımcının satın alma gücü geriledi. Hesap özetinde artı işareti gördüğünüz halde, beş yıl önce alabileceğiniz şeyi bugün alamıyor olabilirsiniz.
Hesap tam olarak nasıl yapılır
Sihir yok, tek satırlık bir bölme var. Fonun ilgili dönemdeki TL bazlı büyüme çarpanı, aynı dönemdeki kurun büyüme çarpanına bölünür:
dolar getirisi = (1 + TL getirisi) ÷ (kurbugün ÷ kurdönem başı) − 1
Kurlar TCMB'nin resmî günlük arşivinden alınır, bizim tahminimiz değildir. Dönem başı tatile denk gelirse en yakın önceki iş gününün kuru kullanılır.
Bu, kur her zaman artar demek değildir
Yöntem kurun yönü hakkında bir varsayım içermez. Kur geriye gitseydi aynı formül dolar bazlı getiriyi TL bazlının üzerine çıkarırdı. Yaptığımız tek şey, iki farklı etkiyi birbirinden ayırmak: fonun yönetim başarısı ile paranın değerindeki değişim.
Neden dolar, neden başka bir ölçü değil
Dolar mükemmel bir ölçü değildir; kendi enflasyonu vardır ve o da zamanla değer kaybeder. Ama üç pratik nedenle seçildi. Birincisi, tek ve tartışmasız bir resmî kaynağı var: TCMB'nin günlük kur arşivi. İkincisi, uzun dönemde TL'ye göre çok daha istikrarlı. Üçüncüsü, Türkiye'de insanlar büyük alımları — konut, araba, eğitim — fiilen döviz düşünerek planlıyor.
Yine de dolar enflasyonunu görmezden gelmiyoruz. Hesap sayfasında yıllık ABD doları enflasyonunu kendiniz seçebilirsiniz ve sonuç ona göre düzeltilir. Varsayılan yüzde 3 alındığında, beş yılda yüzde 15,9 toplam getiri yalnızca başabaştır. Kesitteki fonların 109 tanesi bu eşiği aştı.
TL bazlı veriyi silmiyoruz
Ham TL getiriler saklanır ve açık veri uçlarında dolar bazlı değerlerle yan yana yer alır. İkisini karşılaştırmak isteyen ikisini de indirebilir. Bizim yaptığımız veriyi değiştirmek değil, varsayılan bakış açısını değiştirmektir.
Bu sayfanın söylemedikleri
Dolar bazlı getirisi yüksek olan fon iyi fondur demiyoruz. Geçmiş dönem getirisi gelecek için gösterge değildir; bir sonraki yazı tam olarak bunun neden böyle olduğunu kendi verimizle gösteriyor.
Ölçüm tercihiniz: reddedildi.